Literatür Taraması Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Literatür taraması, konunuzla ilgili mevcut bilgiyi bulmak, değerlendirmek ve sentezlemek demektir. Amaç kaynakları tek tek özetlemek değil, alandaki bilginin bugün nerede durduğunu ve sizin çalışmanızın nereye oturduğunu göstermektir.

1. Anahtar kelimeleri belirleyin

Konunuzdaki temel kavramları yazın ve her biri için eş anlamlıları ve İngilizce karşılıklarını ekleyin. Örneğin "benlik saygısı" için self-esteem, self-worth. Kavramları AND ile birleştirip eş anlamlıları OR ile genişletebilirsiniz:

• (self-esteem OR self-worth) AND (social media) AND (university students)

2. Doğru veri tabanlarını seçin

• Genel ve disiplinler arası: OpenAlex, Crossref, Semantic Scholar, Google Scholar
• Sağlık ve yaşam bilimleri: PubMed, Europe PMC
• Açık erişim: DOAJ, CORE
• Türkçe kaynaklar: DergiPark, TR Dizin, YÖK Ulusal Tez Merkezi

Tek bir veri tabanında kalmak önemli çalışmaları kaçırmanıza neden olabilir.

3. Kaynakları eleyin

Önce başlık ve özete bakın, sonra uygun olanların tam metnini okuyun. Dahil etme ölçütlerinizi baştan yazın: yayın yılı aralığı, dil, yöntem türü, örneklem. Sistematik derleme yapıyorsanız bu süreci kayıt altına almanız (ör. PRISMA akış şeması) beklenir.

4. Okurken not alın

Her kaynak için şunları not edin: amaç, örneklem, yöntem, temel bulgular, sınırlılıklar ve sizin çalışmanızla ilişkisi. Doğrudan alıntı yapacağınız cümlelerin sayfa numarasını mutlaka yazın. Bu notları bir tabloda toplamak (literatür matrisi) yazma aşamasını çok hızlandırır.

5. Kaynakları tek tek değil, temalara göre yazın

Zayıf bir literatür bölümü "A şunu buldu. B şunu buldu." şeklinde ilerler. Güçlü bir literatür bölümü ise temalar etrafında örgütlenir: hangi bulgular birbirini destekliyor, hangileri çelişiyor, hangi sorular hâlâ cevapsız?

6. Boşluğu açıkça belirtin

Literatür bölümünüzün sonunda okuyucu şu soruya cevap bulmalıdır: "Bu çalışmaya neden ihtiyaç var?" Boşluk; az çalışılmış bir örneklem, çelişkili bulgular ya da eksik bir yöntem olabilir.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca özetini okuduğunuz bir çalışmayı tam metnini okumuş gibi yorumlamak
• Eski ve güncelliğini yitirmiş kaynaklarla yetinmek
• İkincil kaynağı birincil kaynakmış gibi göstermek
• Kaynak bilgilerini sona bırakıp sonra bulamamak

Academiana ile literatür taraması

Academiana, yazdığınız konu için arama stratejisini planlar ve 10’dan fazla veri tabanında aynı anda arama yapar. Bulunan kaynaklar DOI üzerinden doğrulanır; her kaynağın yanında künye, özet veya tam metin düzeyinde mi okunduğu açıkça yazar. Literatür matrisi ile kaynaklarınızı tablo hâlinde karşılaştırabilir, açık erişimli tam metinlerden sayfa numaralı alıntılar yapabilirsiniz.