İntihalden Nasıl Kaçınılır? Doğru Alıntı, Parafraz ve Atıf Rehberi

"İntihal oranımı nasıl düşürürüm?" sorusu, öğrencilerin en çok aradığı sorulardan biridir. Ancak asıl hedef bir yazılımın oranını düşürmek değil, intihal yapmamaktır. Doğru atıf ve parafraz alışkanlığı kazandığınızda benzerlik raporu kendiliğinden bir sorun olmaktan çıkar.

İntihal nedir?

Başkasının fikrini, verisini, metnini veya yapısını kaynak göstermeden kendinizinmiş gibi sunmak intihaldir. Kasıtlı olması gerekmez; dikkatsizlikle yapılan intihal de intihaldir. Başlıca türleri:

• Doğrudan kopyalama: Bir metni tırnak ve atıf olmadan aktarmak
• Yamalı (mozaik) intihal: Kaynak cümlelerin birkaç kelimesini değiştirip aynı yapıyı korumak
• Fikir intihali: Bir başkasının özgün fikrini kendi cümlelerinizle ama kaynaksız anlatmak
• Kendi kendine intihal: Daha önce yayımladığınız bir metni belirtmeden yeniden kullanmak

Benzerlik raporu = intihal oranı değil

Turnitin, iThenticate veya İntihal.net gibi programlar metninizin başka metinlerle ne kadar benzediğini gösterir; intihal olup olmadığına karar vermez. Doğru gösterilmiş alıntılar, kaynakça, yaygın kalıp ifadeler ve ölçek maddeleri de benzerlik olarak çıkabilir. Bu yüzden raporu yorumlayan danışman ve jüridir. Kabul edilen üst sınırlar kurumdan kuruma değişir; kendi enstitünüzün yönergesine bakın.

İntihalden kaçınmanın 7 yolu

1. Okurken not alın, kopyalamayın. Kaynaktan kopyaladığınız cümleleri kendi notlarınızla karıştırmak, istemsiz intihalin en sık nedenidir. Kopyaladıklarınızı tırnak içinde ve sayfa numarasıyla saklayın.
2. Gerçek parafraz yapın. Kaynağı okuyun, kapatın, anladığınızı kendi cümle yapınızla yazın, sonra karşılaştırın. Yalnızca eş anlamlı kelime değiştirmek parafraz değildir.
3. Parafrazda da atıf yapın. Kendi cümlelerinizle yazmanız, fikrin size ait olduğu anlamına gelmez.
4. Doğrudan alıntıyı az ve doğru kullanın. Tırnak, atıf ve sayfa numarası birlikte olmalıdır.
5. Ortak bilgiyi ayırt edin. "Türkiye’nin başkenti Ankara’dır" kaynak gerektirmez; bir araştırma bulgusu ise gerektirir.
6. Kendi önceki çalışmalarınıza da atıf yapın. Yayımlanmış bir makalenizi teze dahil ediyorsanız bunu belirtin.
7. Teslimden önce kendiniz kontrol edin. Üniversitenizin sağladığı benzerlik programıyla taslağınızı tarayın ve çıkan eşleşmeleri tek tek inceleyin.

Benzerlik raporunda yüksek oran çıktıysa ne yapmalı?

• Eşleşen bölümleri tek tek açın: Bunlar doğru gösterilmiş alıntılar mı, kaynakça mı, yoksa atıfsız aktarımlar mı?
• Atıfsız aktarımları gerçekten yeniden yazın ve kaynağını ekleyin.
• Uzun doğrudan alıntıları kısaltın veya parafraza çevirin.
• Danışmanınızdan, raporda kaynakça ve alıntıların hariç tutulduğu bir sürüm isteyin.

Metni anlamsız hâle getiren kelime değiştirme araçları veya karakter hileleri gibi yöntemler hem etik değildir hem de jüri tarafından kolayca fark edilir. Bunlar disiplin sürecine yol açabilir.

Academiana yaklaşımı

Academiana bir intihal yüzdesi göstermez; çünkü güvenilir bir oran ancak lisanslı ve büyük arşivlere sahip servislerle hesaplanabilir. Bunun yerine intihale düşmemeniz için çalışır: asistan yalnızca projenize eklenmiş gerçek kaynaklara atıf yapar, kaynağı olmayan kesin iddia yazmaz, tam metni okunan kaynaklardan aktarımlarda sayfa numarası verir ve metinde tekrar eden ifadeleri işaretler.