Etik Kurul Başvurusu Nasıl Yapılır? Tez Öğrencileri İçin Rehber

İnsan katılımcılarla yapılan araştırmalarda (anket, görüşme, gözlem, deney) katılımcıların haklarını korumak için etik kurul değerlendirmesi gerekir. Pek çok üniversitede bu onay veri toplamaya başlamadan önce alınmak zorundadır; sonradan alınan onay genellikle geçerli sayılmaz.

Etik kurul onayı ne zaman gerekir?

Genel olarak şu durumlarda gereklidir:

• Anket veya ölçek uygulaması
• Görüşme ve odak grup çalışmaları
• Gözlem, deney veya müdahale içeren araştırmalar
• Kişisel veya hassas verilerin kullanıldığı çalışmalar

Yalnızca yayımlanmış literatürü veya kamuya açık, kişisel veri içermeyen belgeleri inceleyen çalışmalarda genellikle gerekmez. Kendi kurumunuzun kurallarını mutlaka kontrol edin; bazı durumlarda kurumdan "etik kurul izni gerekmez" yazısı istenebilir.

Hangi kurula başvurulur?

Üniversitelerde genellikle sosyal ve beşerî bilimler, fen ve mühendislik ile klinik/girişimsel olmayan klinik araştırmalar için ayrı etik kurullar bulunur. Araştırmanızın türüne uygun kurulu seçin. Okullarda veya kurumlarda veri toplayacaksanız ayrıca ilgili kurumdan uygulama izni gerekebilir.

Başvuru dosyasında genellikle istenenler

• Başvuru formu
• Araştırmanın amacı, yöntemi ve önemi (kısa özet)
• Katılımcılar ve seçim ölçütleri
• Veri toplama araçları (anket, görüşme formu vb.)
• Bilgilendirilmiş onam formu
• Ölçek kullanım izinleri
• Danışman onayı
• Gerekiyorsa veli onam formu (18 yaş altı katılımcılar için)

Bilgilendirilmiş onam formu

Katılımcının anlayacağı sade bir dille şunları içermelidir:

• Araştırmanın amacı ve kim tarafından yürütüldüğü
• Katılımın ne kadar süreceği ve ne yapılacağı
• Katılımın gönüllü olduğu ve istenildiği an bırakılabileceği
• Verilerin gizliliği, nasıl saklanacağı ve ne zaman imha edileceği
• Olası riskler ve faydalar
• Araştırmacının iletişim bilgileri

Sık yapılan hatalar

• Veri toplamaya onaydan önce başlamak
• Onam formunda gereksiz teknik dil kullanmak
• Toplanacak verileri gereğinden fazla tutmak (ör. ad-soyad gerekmediği hâlde istemek)
• Ölçek izinlerini başvuruya eklememek
• Takvimde kurul toplantı sürelerini hesaba katmamak

Academiana ile etik kurul belgeleri

Academiana’da yöntem bölümünde "Etik kurul belgeleri" eylemi, projenizdeki yöntem bilgilerinden bir başvuru metni taslağı ve bilgilendirilmiş onam formu hazırlar. Projede olmayan bilgileri (kurum adı, tarih, iletişim) uydurmaz, doldurmanız için işaretler. Anket oluşturucuya da hazır bir onam metni şablonu ekleyebilir, katılımcılar ankete başlamadan önce onam vermelerini sağlayabilirsiniz.